Sculptuur van de maand
Elke maand schenken we aandacht aan één sculptuur en beeldhouwer in Nederland. Uit de openbare ruimte, privé collectie of musea. We lichten de sculptuur en biografie van de beeldhouwer toe en laten we zien hoe divers de Nederlandse beeldhouwkunst is. Ter inspiratie, hoop of misschien wel troost.
september 2025
Fons Bemelmans
Prometheus – 1974
Fons Bemelmans – 1974
Het mythologische verhaal van Prometheus kent bijna iedereen. Hij was een titaan, een goddelijk wezen van de eerste generatie goden. Hij werd beroemd omdat hij het vuur van de Olympus stal waar de andere goden (Zeus) woonden. Prometheus schonk het aan de mensen en zij kregen hiermee kennis en het begin van de beschaving. Hij werd hierdoor een symbool van vooruitgang, creativiteit én rebellie. Oppergod Zeus was woedend en liet Prometheus ketenen aan een rots. Elke dag kwam er een adelaar die zijn lever uitpikte.
’s Nachts groeide de lever weer aan, een oneindige, eeuwige straf. Dat maakt de keuze van dit beeld voor deze opdrachtgever: Het vreten aan de lever gebeurd ook bij iedere ondernemer, in deze maatschappij. Dus het thema is dus nog steeds relevant.
Het is altijd fijn om rechtstreeks van de kunstenaar te horen hoe een beeld tot stand is gekomen. In 1973 werd Fons Bemelmans benaderd door architect Frank van Waes met een opdracht van de Nederlandsche Bank. Zij hadden toen nog diverse filialen in het hele land. Fons koos voor het verhaal van Prometheus en maakte eerst een voorstudie zodat de bank het idee kon zien. De barokke vorm van het beeld met de rechthoekige wand sloten goed aan bij het rechthoekige gebouw. Na goedkeuring werd er toestemming gegeven om een bronzen beeld te maken van 4,5 meter hoog en 2 meter breed. Hij begon eerst met een houten raamwerk op te zetten, opgevuld met tempex. Daarin werd de ruwe vorm ingezet en hij bekleedde zit hierna met witte was. Het beeld werd bij gegoten bij de Koninklijke Eijsbouts in Asten. Hierna werkte Fons alles zelf af en patineerde hij het monumentale beeld.
Nu heeft Prometheus in de Europese kunstgeschiedenis vele verschijningsvormen. Vaak als een geketende, lijdende figuur die vastzit aan een rots. De adelaar doet zijn wrede wraak en Prometheus ondergaat het pijnlijk. Of het moment dat hij het vuur steelt op de berg Olympus. Fons Bemelmans breekt hier met de traditie. Hij zet juist een stevige Prometheus diagonaal tegen een rotswand in een wolkenflard. Hij ondergaat zijn straf niet lijdzaam maar vecht met de adelaar. Als je goed kijkt zie je dat Prometheus de adelaar bij de keel grijpt omringd door barokke vormen van wolken.
Met dank aan Ton Bemelmans.
TECHNIEK
Materiaal:
Brons
Afmetingen:
Hoogte: ca. 450 cm
Breedte: 200 cm
Plaats:
Heerlen
Fons met model
Beeld in 1974
Andere hoek
Prometheus vecht met adelaar
Biografie Fons Bemelmans (1938)
De Eijsdense beeldhouwer Fons Bemelmans (1938) behoort tot de generatie kunstenaars die de Nederlandse sculptuur na de oorlog een nieuw gezicht gaven. Zijn werk beweegt zich tussen het herkenbare en de mythologie. Menselijke figuren, dieren en symbolische vormen die niet zozeer iets willen uitbeelden, maar iets voelbaar maken als kracht, stilte, verbinding, of geest.
Bemelmans begon zijn loopbaan aan de Stadsacademie voor Toegepaste Kunsten in Maastricht, waar hij zich bekwaamde als edelsmid. Die precieze hand, het oog voor detail en de liefde voor materiaal zouden hem zijn leven lang bijblijven. In de jaren zestig vervolgde hij zijn opleiding in Duitsland aan de Kölner Werkschulen, waar hij les kreeg van Ludwig Gies, en later in Milaan, aan de Accademia di Belle Arti di Brera, bij de Italiaanse beeldhouwer Luciano Minguzzi. In die periode vond hij zijn eigen stem: een balans tussen het ambacht van de klassieke beeldhouwkunst én de vrijheid van de moderne tijd.
Zijn beelden lijken vaak te ontstaan uit een wereld van mythen en dromen. Hij liet zich inspireren door oude verhalen en archetypen, maar ook door het alledaagse leven en de natuur. In brons creëerde hij vormen die tegelijk stevig en open zijn: lichamen die ademruimte krijgen, hoofden en koppen waarin het licht speelt tussen de openingen. Figuren die uit balans lijken en toch evenwichtig zijn. De ruimte rondom zijn sculpturen maakt deel uit van het werk; zie het werk van Prometheus.
In zijn lange carrière heeft Bemelmans bijna 200 beelden voor de openbare ruimte gemaakt. Het bizarre is dat bijna iedereen zijn werk of stijl wel herkent maar de naam van de maker schuldig moet blijven. In Utrecht staat zijn monumentale Gaia, een gestileerde vrouwenkop die verwijst naar de oermoeder van de aarde. In Maastricht en Geleen duiken zijn beelden op in pleinen en parken, herkenbaar aan hun sierlijke kracht en expressie. Onmiskenbaar Bemelmans. Zijn werk is daarnaast vertegenwoordigd in collecties van musea en verzamelaars in binnen- en buitenland.
Fons werkte zijn leven lang samen met zijn vrouw Ton Bemelmans, die als partner, klankbord en organisator een onmisbare rol speelde in zijn kunstenaarschap. Samen vormden zij een hecht team. Ton zorgde ervoor dat tentoonstellingen, contacten en opdrachten soepel verliepen, zodat Fons zich volledig kon wijden aan het beeldhouwen. Hun samenwerking was niet alleen praktisch, maar ook bezield: zij deelde zijn passie voor schoonheid en betekenis, en droeg bij aan de warme, menselijke sfeer die zijn oeuvre ademt.
Bemelmans bleef trouw aan het figuratieve beeld, ook in tijden waarin de conceptuele kunst de toon zette. Hij liet zien dat de menselijke vorm, mits met aandacht en ambachtelijkheid benaderd, niets aan zeggingskracht verliest. Zijn sculpturen nodigen uit tot stilte en beschouwing — ze lijken te ademen, alsof ze een eigen leven leiden.
Voor zijn verdiensten werd Fons Bemelmans in 1999 benoemt tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau. Zijn werk is een constante herinnering aan de waarde van vakmanschap, verbeelding en toewijding.