Sculptuur van de maand
Elke maand schenken we aandacht aan één sculptuur en beeldhouwer in Nederland. Uit de openbare ruimte, privé collectie of musea. We lichten de sculptuur en biografie van de beeldhouwer toe en laten we zien hoe divers de Nederlandse beeldhouwkunst is. Ter inspiratie, hoop of misschien wel troost.
januari 2025
Lotti van der Gaag
De Gek – 1951
Lotti van der Gaag – De Gek – 1951
Het beeld De Gek van Lotti van der Gaag balanceert tussen abstractie en figuratie. Vormen zijn uitvergroot en de grimas is zowel komisch als eng. Net als de Joker uit de Batman films. Het is een intrigerend werk dat de toeschouwer uitdaagt en uitnodigt om de dunne grens tussen ratio en gekte te onderzoeken. Het brons is ruw en oneffen en samen met de insnijdingen doet het denken aan littekens. Het danst en is tegelijk een bevroren figuur. Een tekening die uit de platte pagina is gestapt, een verlengstuk van de kinderlijke spontaniteit die Van der Gaag fascineerde. Ze liet zich inspireren door surrealistische dromen, kindertekeningen en de rauwe emoties die opkwamen in de naoorlogse kunst.
Van dit beeld zijn twee versies: een grote en een kleine. Die laatste zit in een particuliere collectie en de grote staat aan de zijkant van het Cobra Museum. In bruikleen gegeven door Lotti’s enige dochter Isis van Bohemen. De plek versterkt de symboliek van het beeld. Als poortwachter van het museum lijkt het werk een uitnodiging te zijn om binnen te stappen in een wereld waar de ratio plaatsmaakt voor kinderlijke creativiteit en expressie. De plek waar het beeld zich aftekent tegen de lucht en omringd wordt door de natuur, zorgt ervoor dat het een bijna levend wezen lijkt. Het beweegt niet maar communiceert wel met zijn omgeving.
De Gek is een meesterwerk dat Lotti van der Gaags innovatieve en eigenzinnige benadering van kunst perfect illustreert. Het werk nodigt uit tot reflectie, niet alleen over kunst, maar ook over menselijke emoties en de dunne grens tussen orde en chaos. Het is een van die zeldzame beelden die zowel onmiddellijk aanspreken als blijven intrigeren. Elke keer weer als je het ziet.
In haar vroege Parijse periode (1950 e.v.) onderzocht Van der Gaag vele vormen en materialen. Zij liet zich voor dit beeld inspireren door de Cobra beweging. Sterker nog, zij was een van de eerste die de spontaniteit en emotie van Cobra naar een driedimensionale weergave wist te vertalen. Tragisch genoeg was Lotti van der Gaag nooit officieel lid van de Cobra beweging terwijl ze wel vele leden van de groep kende en goed met hen omging. Waarschijnlijk had dit te maken met haar onafhankelijk geest en niet pastte in een groep. Cobra was een groep van schilders terwijl zij beeldhouwer was. Zo zonde want met haar stijl, innoverende en creatieve vermogen kan ze moeiteloos in het rijtje grote vrouwelijke beeldhouwers worden gezet die we eerder bespraken: Charlotte van Pallandt en Lika Mutal. Dit jaar gaan er nog meer vrouwelijke beeldhouwers volgen.
TECHNIEK
Materiaal:
Brons
Afmetingen:
Hoogte: 180 cm
Plaats:
Cobra Museum Amstelveen
Grimas: komisch & eng
Signatuur: Lotti – 1951
Ruwe bronzen huid met donker patina
Lotti op latere leeftijd
Biografie Lotti van der Gaag (1923-1999)
Lotti van der Gaag, werd geboren als Charlotte van der Gaag op 18 december 1923 in Den Haag. Op 10-jarige leeftijd werd ze bij tantes in Duitsland en Oostenrijk ondergebracht vanwege de scheiding van haar ouders Ze begon haar artistieke loopbaan door tijdens de Tweede Wereldoorlog veel te tekenen. Na de oorlog kreeg ze een relatie met de kunstenaar Bram Bogart. Hij werd haar gids in de kunstwereld. Daarnaast was Lotti sterk onder de indruk van Vincent van Gogh. In 1947 volgde ze korte tijd tekenlessen aan de Koninklijke Academie in Den Haag. In eerste instantie richtte ze zich op schilderkunst, maar na haar kennismaking met beeldhouwen vond ze haar ware passie. Ze studeerde enige tijd aan de Vrije Academie in Den Haag, maar was eigenlijk meer een autodidact. Ze was diep onder indruk van het werk van Zadkine en Giacometti bij de tentoonstelling ‘13 Beeldhouwers uit Parijs’ in het Stedelijk Museum Amsterdam. Hierna besloot ze naar Parijs te gaan. Via de dichter Simon Vinkenoog kwam zij in contact met Constant, Corneille en Karel Appel. Ze ging wonen in het beroemd geworden fabriekspand in de Rue Santeuil, waar deze Cobra-schilders hun atelier hadden.
In Parijs experimenteerde Van der Gaag met abstracte en fantasierijke vormen, geïnspireerd door mythologie, dromen en een innerlijke wereld die ze op intuïtieve wijze wist te vertalen naar krachtige sculpturen. Haar beelden, vaak gemaakt van brons, klei of gips, hebben een organisch en soms speels karakter, waarbij hybride figuren en fantasiewezens centraal staan. Deze wezens lijken te balanceren tussen het menselijk en het dierlijke, het abstracte en het figuratieve net als het eerder besproken beeld De Gek. Haar werk werd gekenmerkt door een zoektocht naar vrijheid en expressie, wat haar in lijn bracht met de Cobra-beweging. Ze stelde echter haar eigen pad boven groepsverbanden en hield vast aan een persoonlijke visie. Vanaf de jaren vijftig werden haar werken tentoongesteld in gerenommeerde galeries en musea in binnen- en buitenland zoals in Museum Boijmans Van Beuningen (Rotterdam, 1957) en in park Sonsbeek (Arnhem, 1958, 1966). Een solotentoonstelling van haar beelden en doeken kreeg zij in het Stedelijk Museum (Amsterdam, 1962) en het Haags Gemeente Museum (1965). In 2003 organiseerde het Cobra Museum voor Moderne Kunst (Amstelveen) een overzichtstentoonstelling van haar werk.
Lotti van der Gaag overleed op 20 februari 1999 in Nieuwegein. Haar nalatenschap bestaat uit een indrukwekkend oeuvre van beelden en schilderijen, die haar visie op een surrealistische en innerlijke wereld weerspiegelen. Veel van haar werk is te vinden in verschillende musea en privécollecties. Ze leeft voort als een van de prominente Nederlandse vrouwelijke beeldhouwers van de 20e eeuw.