Sculptuur van de maand
Elke maand schenken we aandacht aan één sculptuur en beeldhouwer in Nederland. Uit de openbare ruimte, privé collectie of musea. We lichten de sculptuur en biografie van de beeldhouwer toe en laten we zien hoe divers de Nederlandse beeldhouwkunst is. Ter inspiratie, hoop of misschien wel troost.
december 2025
Joop Hekman
Feest der Muzen – 1959
Feest der Muzen – 1959
Voor de Stadsschouwburg in Utrecht staat het fonteinbeeld Feest der Muzen (1959) van Joop Hekman. Het is een mooie scène. Drie vrouwenfiguren in brons in beweging rondom een centraal modern element. Het kletterende water zorgt voor een verrassend element. Het stoort soms doordat het niet goed kan zien en tegelijk is het mysterieus. Wie eromheen loopt, merkt dat de beeldengroep steeds van beeld en karakter verandert. Soms zijn de figuren dansend. Soms bijna Grieks klassiek. De drie vrouwen zijn de muzen. Dit waren de dochters van Zeus die de mensheid wijsheid en inspiratie gaven. Toeval bestaat niet want de muzen zijn verbonden met deze plek. De schouwburg ertegenover is een huis voor verhalen, drama en muziek. De drie vrouwen zijn Melpomene (tragedie), Thalia (komedie) en Terpsichore (dans). Hekman vertelt dat niet anekdotisch met maskers of attributen, maar vooral met houding en beweging en zelfs dan is het lastig te onderscheiden wie wie is.
De opdracht voor een fontein vóór de schouwburg ontstond vlak na de oorlog, toen de stad Utrecht geloofde in stads-verfraaiing en cultuur in de openbare ruimte. Er kwam een prijsvraag en uiteindelijk werd het ontwerp van Hekman gekozen. Bijzonder is dat hij voorafgaand aan de uitvoering een studiereis naar Rome maakte om daar fonteinen te bestuderen. Dat zie je terug in de manier waarop Feest der Muzen is verbeeld. In Rome zijn fonteinen nooit alleen decor. Ze zijn theater in of met water. Denk aan de Vierstromenfontein van Bernini op de Piazza Navona of de Trevi fontein. Hekman lijkt dat idee naar Utrecht te hebben vertaald maar dan op meer menselijke schaal. Het beeld is niet hoger dan twee meter.
Feest der Muzen werd in brons gegoten door gieterij Stöxen in Leiden (zie foto’s onder) en groeide uit tot een van Hekmans belangrijkste werken in de stad. Het is typisch voor zijn rol binnen de Nederlandse beeldhouwkunst: figuratief, helder van thema, gemaakt voor het publieke leven. Niet streng modernistisch, zeker niet nostalgisch maar zijn werken zitten er ergens ertussen. Joop had de overtuiging dat kunst midden in de stad hoort, waar mensen wandelen, wachten, praten of elkaar ontmoeten. We weten via zijn vrouw Rie dat hij soms dagen op de plek rondzwierf waar het beeld moest komen. Aandachtig kijkend naar de mensen, straten, gebouwen en als wat er afspeelde.
Wie hier even blijft staan en aandachtig kijkt merkt dat het beeld niet vraagt om uitleg, maar om aandacht. Juist door het stromende water moet je net even meer moeite doen. De muzen herinneren ons eraan dat kunst geen luxe is maar een bron van inspiratie & verbeelding.
TECHNIEK
Materiaal:
Brons en Graniet
Afmetingen:
ca. 185 x 300 cm
Plaats:
Lucas Bolwerk
Utrecht
Beeld Muze
Gieterij Stoxen Leiden
Foto: F.F. van der Werf
Hekman in atelier
Detail Muze
Winter 2021
Biografie Joop Hekman – 1921-2013
Joop Hekman (1921–2013) was een Nederlandse beeldhouwer, medailleur en monumentaal kunstenaar, die vooral bekend werd door zijn vele kunstwerken in de openbare ruimte. Hij woonde en werkte lange tijd in Utrecht en drukte daar met zijn beelden een opvallend stempel op het stadsbeeld. In de stad en omgeving zijn nog altijd tientallen werken van zijn hand te vinden, variërend van bronzen beelden tot reliëfs en geïntegreerde kunst in architectuur.
Hekman werd opgeleid aan Kunstacademie in Arnhem (1938–1942). In die jaren ontwikkelde hij een stevige basis in tekenen, modelleren en materiaalbehandeling. Een ambachtelijke vorming die je in zijn hele oeuvre blijft herkennen. Kunsthistorisch behoort Hekman tot de generatie die na WO II het kunstlandschap van Nederland mede vormgaf. Zijn werk is overwegend figuratief, maar niet traditioneel. Hij maakt gestileerde, ingetogen figuren met sterke aandacht voor houding en gebaar. Het gaat bij Hekman zelden om het individuele portret, maar vaker om mensbeelden met een betekenis. Figuren die staan voor een idee, een functie of een kwaliteit, passend bij de opdracht en de plek.
Een belangrijk kenmerk van Hekmans kunstenaarschap is zijn visie op kunst in de openbare ruimte. Hij beschouwde een beeld niet als een los object, maar als onderdeel van een groter geheel. We weten via zijn vrouw Rie dat hij soms dagen rondliep op de plek waar een beeld moest komen. De relatie met architectuur, pleinruimte, waterpartijen, looplijnen en groen nam hij dan in zich op. Sculptuur en setting werd dan één totaalbeeld. In die zin is Hekman een kunstenaar van de wederopbouwtijd. Kunst als verheffing van de publieke ruimte bedoeld om dagelijks leven, gemeenschap en cultuur tastbaar aanwezig te maken in de stad.
Zijn onderwerpkeuze sloot daar vaak op aan. Naast menselijke figuren, dieren (Chow Chow in Utrecht!) en alledaagse thema’s werkte Hekman geregeld met klassieke of allegorische motieven, zoals muzen. Joop Hekman overleed in 2013 op 92-jarige leeftijd maar zijn werk leeft door in het straatbeeld. Zijn oeuvre vormt een herkenbaar hoofdstuk in de naoorlogse Nederlandse beeldhouwkunst. Toegankelijk en menselijk, ambachtelijk sterk, en altijd nauw verbonden met de ruimte waarvoor het bedoeld was. Toch signeerde hij zelden zijn werk. Het ging niet om hem maar om het beeld.





