Sculptuur van de maand
Elke maand schenken we aandacht aan één sculptuur en beeldhouwer in Nederland. Uit de openbare ruimte, privé collectie of musea. We lichten de sculptuur en biografie van de beeldhouwer toe en laten we zien hoe divers de Nederlandse beeldhouwkunst is. Ter inspiratie, hoop of misschien wel troost.
april 2025
Mathieu Kessels
Praalgraf Gravin de Celles – Rome
1832-1835
Mathieu Kessels – Praalgraf Gravin de Celles – 1832-1835
Een van de meest vergeten Nederlandse beeldhouwers uit de kunstgeschiedenis is Mathieu Kessels en zijn assistent Johannes van der Ven die we al eerder bespraken. Kessels was een groot en vooraanstaand beeldhouwer. Opgeleid door o.a Thorvaldsen en zou nadat hij een concours van Canova won, grote successen behalen in de eeuwige stad Rome.
Mathieu Kessels maakte naast vele portretten ook een grafmonument voor Gravin de Celles. Haar man, die de Nederlandse gezant was bij de Heilige Stoel, gaf de opdracht voor het monument nadat zij was overleden. Tragisch genoeg had de gravin ook haar dochter verloren kort ervoor. Het monument staat in de kerk St. Juliaan van Vlanderen in Rome. Een prachtig klein kerkje met een (voorheen) rond vloer opperlvak waar vooral Vlamingen en Nederlanders ter kerke kwamen. Voor de onafhankelijkheid van België werd iedereen uit de Nederlanden qua naam in Rome op een hoop gegooid.
Kessel maakte diverse ontwerpen voor het uiteindelijke ontwerp tot stand kwam. Eerst was er een model in reliëf met een zittende vrouw in een stoel waar een engel verschijnt (zie onder). De volgende versie komt al een stuk dichter bij het uiteindelijke ontwerp. Een liggende vrouw op een sarcofaag en de engel komt al meer naar de gravin toe. Dit ontwerp werd goedgekeurd en op een paar details na (de armen van de engel) hetzelfde uitgevoerd in marmer tussen 1832 en 1835. Kessels vrouw, Fanny Albites, leek erg op de gravin en zij poseerde voor haar. De engel heeft het gezicht van de dochter van de gravin gekregen. Heel mooi dramatisch gegeven: de dochter komt de moeder halen. Ander interessant detail: in het ontwerp staan de voeten van de engel nog op de rots. In de uiteindelijke uitvoering komt de engel aanzweven. Dit komt doordat Kessels haar gewaad laat dienen als steun. Hierdoor zweven haar voeten. De sarcofaag werd een chaise longue en de gewaden van de gravin hebben verschillende diktes of lagen.
De hele scene komt natuurlijk ergens anders vandaan. Bijna twee eeuwen eerder maakte Bernini een van de hoogtepunten van de barok: de extase van de Heilge Theresia. Dit beeld is te zien in de Santa Maria della Vittoria kerk op slechts 800 m afstand van zijn atelier aan de Via Sistina in Rome. Dit beeld was zo bekend dat Kessels dit moet hebben gezien en zijn ontwerp hier deels op heeft gebaseerd.
Met dank aan: dr. Willem Bergé, Heimwee naar de Klassieken, uitgeverij Waanders, Zwolle, 1994.
TECHNIEK
Materiaal:
Marmer
Afmetingen met sokkel:
Hoogte: ca. 245 cm
Breedte: ca. 160 cm
Diepte: ca. 57 cm
Plaats:
St. Juliaan van Vlaanderen kerk
Rome
Eerste ontwerp
gips – 1828
Tweede ontwerp
gips – 1829-30
Eerste schets
ca. 1828
Bernini
Extase St. Theresia
Rome
1647-1652
Biografie Mathieu Kessels (1784-1836)
Mathieu Kessels werd geboren in 1784 in Maastricht, toen nog deel van het prinsbisdom Luik. Hij begon zijn artistieke loopbaan als leerling van een lokale goudsmid. In 1806 trok hij naar Parijs, waar hij zijn eerste echte academische opleiding genoot. Daarna volgde hij lessen aan de gerenommeerde Kunstakademie Düsseldorf. De grote wending in zijn carrière kwam toen hij zich in 1818 in Rome vestigde. Hij kreeg les van de twee beroemdste beeldhouwers van die tijd: Canova en Thorvaldsen. Kessels raakte hierdoor diep doordrongen van het neoclassicistische ideaal: een zuivere vorm, edele eenvoud en de verheven rust van de Oudheid. Hij ontwikkelde zich tot een gewaardeerd en succesvol beeldhouwer in internationale kringen. Hij kreeg opdrachten uit heel Europa: van Pruisische aristocraten, Italiaanse kerken, Belgische diplomaten en zelfs van pauselijke kringen.
Kessels’ stijl is neoclassicistisch: hij zocht naar idealen van schoonheid en harmonie die hij vond in de beeldhouwkunst van de Griekse en Romeinse Oudheid. Maar anders dan Canova, die een meer elegante en gepolijste stijl hanteerde, bevat het werk van Kessels ook een innerlijke emotionele lading, beïnvloed door de spiritualiteit van Thorvaldsen en de pre-romantiek. Zijn kunst markeert de overgang tussen de strakke classicistische beeldtaal van de Napoleontische tijd en de gevoeligere, meer verhalende stijl van de vroege romantiek.
Hoewel hij zijn hele volwassen leven in Rome werkte, geldt Mathieu Kessels als een van de belangrijkste Nederlandse beeldhouwers van de 19e eeuw. Hij is een van de weinige Nederlandse kunstenaars die in een vooraanstaande internationale carrière had. In een tijd waarin de Nederlandse beeldhouwkunst nog in de schaduw stond van de schilderkunst, vormde Kessels een brug tussen Nederland en het Europese kunstcentrum Rome. Zijn invloed op een jongere generatie beeldhouwers, waaronder Louis Royer en Johannes van der Ven, hielp de beeldhouwkunst in Nederland uit haar isolement.
Mathieu Kessels overleed op 3 maart 1836 in Rome. Zijn atelier werd na zijn dood geïnventariseerd door zijn vriend en collega Thorvaldsen. Zijn gipsmodellen en schetsen kwamen grotendeels terecht in Belgische collecties, met name in het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Brussel. Het Rijksmuseum heeft een grote discuswerper voor de ingang staan, die is ook van Kessels. Zijn naam leeft voort als pionier van het neoclassicisme in Nederland en België. Maar ook als een kunstenaar indrukkend oeuvre wist te maken. Helaas niet in Nederland, maar in de Eeuwige Stad Rome.